Tijdlijn geschiedenis Vinkel
Vinkel ons dorp
Vinkel is een kerkdorp in noordoostelijk Noord-Brabant dat deel uitmaakt van de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Tot 1 januari 1994 behoorde het grondgebied van de parochie Vinkel tot maar liefst vijf gemeenten: Berlicum, Geffen, Heesch, Heeswijk-Dinther en Nuland. In 1994 werd de gemeente Maasdonk gevormd door samenvoeging van Vinkel met Nuland en Geffen. Sinds 1 januari 2015 behoort Vinkel tot de gemeente ‘s-Hertogenbosch.
Eigenlijk begint de geschiedenis van Vinkel pas echt op 25 november 1884: de datum van de stichting van de parochie. Die stichting was het gevolg van de watersnood van enkele jaren daarvoor. Men kon niet met droge voeten ter kerke gaan en de bisschop verleende toestemming voor een nieuwe parochiekerk. Kort na de formele stichting verrees de kerk, de voornaamste bindende factor tussen de gehuchten Kaathoven, Nulands-Vinkel en Heesch-Vinkel. Geffens Vinkel was toen nog een vrijwel leeg gebied.
Het ontstaan van Vinkel
De naam Vinkel bestaat als geografisch aanduiding al veel langer dan de parochie. Hij komt namelijk al voor in oorkondes uit 1298 en 1299 waarin hertog Jan II van Brabant verklaart dat hij aan de inwoners van Geffen en Nuland gemeenschappelijke gronden in gebruik geeft. Deze gronden lagen tussen het Rosmalense Maliskamp en het Heessche Zoggel, een gebied dat als “Vinckel” werd aangeduid. Die naam is veelzeggend: Veen is slechte, lichte turf, maar ook modder. Er groeide heide, en het was er erg vochting. Goed om je schapen te weiden en brandstof uit te winnen.
Plattegrond 1848 Vinkel Het ontstaan van Vinkel
De ontwikkeling van Vinkel
Heesch-Vinkel
Rond 1195 is er sprake van kluizenaars in Munnekesvinkel (Monnicksvinkel). In een oude kroniek staat dat er in 1152 een klooster is gesticht in “Hees tot Monickswinckel” in de orde van de Wilhelmieten. De Grote Wetering werd in de 13e eeuw gegraven door deze monniken, wat toen de naam “Monniksgraeve” kreeg. In deze periode hadden de Wilhelmieten in Vinkel grote stukken land en een paar boerenhoeven in gebruik. Op kaarten uit de 17e en 18e eeuw staan ze onder Vinkel vermeld als de “Fratershoeve”.
Bron: westbrabantsarchief.nl/kaarten
Kaathoven.
Aan de westkant van Vinkel ligt het gehucht Kaathoven. De naam is ontleend aan de slechte grond (qwaad hooven). Omstreeks 1340 had Heer Bock hier een landgoed, de Boxhoeve. Later bekend als Engelenstede. Deze naam dankt het gebied aan de hoeve die omstreeks 1760 bewoond werd door de familie van Engelen. Deze eigenaar liet een beeld van een engel in de boerderij inmetselen. Het recht van benoeming van de bedienaar van de Kaathovense kapel berustte bij de eigenaar van de Boxhoeve. Deze kapel was gewijd aan de heilige Cunera, de huidige Cunerakapel.
Kaathoven en Heesch-Vinkel groeiden langzaam tot elkaar en in het midden ontstond het dorp Vinkel.
Het ontstaan van de parochie
In de negentiende eeuw werden de ontginningen in Vinkel steeds grootschaliger en nam het aantal inwoners toe. Er was al een schooltje, gehuisvest in de Kaathovense kapel, maar een kerk ontbrak nog. Vanuit Heesch-Vinkel ging men naar de mis in Heesch, vanuit Kaathoven naar Berlicum. De meeste Vinkelnaren moesten echter naar Nuland. Op 25 november 1884 werd de parochie gesticht.
Om iets aan de geestelijke nood te doen, stemde de bisschop in met de stichting van een nieuwe parochie. Vier jaar later was het zover: Vinkel werd een zelfstandige parochie onder pastoor Petrus Vogels.
In 1950 was het eerste duizendtal al ruim overschreden (1.310) en in het midden van de jaren zestig werd het zielental van 1.500 bereikt. In 2007 woonden er ruim 2.000 mensen in Vinkel.
in 2024 was het aantal bewoners in Vinkel 2850. (bron: allecijfers.nl)
Sinds de herindeling van de gemeente Maasdonk per 1 januari 2015 behoort Vinkel, evenals Nuland, tot het grondgebied van de gemeente ‘s-Hertogenbosch.
Bron “Vinkel in vogelvlucht”. Auteur: Henk Buijks BHIC
Doordat het dorp tot 1994 bestuurlijk onder vijf gemeenten viel, was de parochie er een veel sterkere bindende factor dan elders. De pastoor nam er dan ook een nog belangrijker plaats in dan we van andere plaatsen gewoon zijn. Je kunt wel zeggen dat in Vinkel de pastoor een tijdlang als het ware de positie van een dorpsburgemeester ingenomen heeft. Begon de parochie met ongeveer 450 parochianen, rond 1900 waren dat er al 625.
