De laatste wolf van Brabant

Een verhaal over het wolvenbos op Kaathoven
auteur: Jan van Helvert

Hannes van Helvert was in 1814 in Dinther getrouwd met Mechel Perquin. Zijn boerderij lag in Loosbroek. Er was wat bouw- en weiland bij, maar de bewerking daarvan moest Hannes meestal overlaten aan zijn vrouw en een idiote knecht, omdat hij zelf bijna het gehele jaar door zijn schapen hoedde. De mensen noemden hem dan ook Hannes de Scheper.
Er stond een grote houten schaapskooi bij de hoeve, waar de kudde in opgesloten werd, als dikke sneeuw het de dieren onmogelijk maakte hun voedsel te zoeken of waar Hannes hen ’s nachts opsloot, als hij de kudde dicht bij huis hoedde. Soms bleef hij wekenlang van huis, als de kudde in de Peel graasde. Sommige boeren, die maar enkele schapen hadden, vertrouwden hun dieren dan aan zijn zorg toe. Ieder schaap droeg het merk van de eigenaar in het oor gebrand.

Hannes genoot van dat vrije leven in de natuur. Toen zijn kinderen wat groter werden, liet hij weleens een van de jongens meegaan. Hij leerde hem dan alles wat er over planten en dieren in het Brabantse land te leren was.

Slechts met een eenloops-ruiterpistool gewapend bracht hij die weken in de wildernis door. Hij sliep ’s nachts op de grond in een deken gewikkeld en bracht verder de hele dag door, zonder zich te vervelen, met het beschouwen van zijn kudde en de omgeving. Dikwijls was hij ook met zijn gedachten thuis bij vrouw en kinderen, bij zijn koeien en paard, zijn pluimvee en gewassen.

Het waren gevaarlijke tijden, vooral vlak na zijn huwelijk. Eigenlijk te gevaarlijk om zijn vrouw alleen te laten, met geen andere bescherming dan die van de idiote knecht. Toch wist Hannes dat al te grote bezorgdheid onnodig was. Want Mechel wist wat ze wilde. Zij was een goede sterke vrouw, bang voor niets en niemand.

Eens, zij waren nog niet lang getrouwd en Hannes was met zijn kudde naar de polders van Maasland, kwam de knecht de woonkamer binnenstormen. Hij vertelde opgewonden dat er weer eentje groenten en fruit aan het stelen was. Mechel zat op haar knieën voor de trog brood te kneden en zei onverschillig: “Schiet hem dan dood!” Uit de woorden van de knecht had zij begrepen dat een soldaat van de vreemde legers, die destijds door Brabant trokken, bij hen in de hof was. Zij had het gezegd zonder erbij na te denken, maar de knecht nam het op als een ernstig bevel.

Even later, toen Mechel er al niet meer aan dacht, klonk achter het huis een schot en direct daarna holde de knecht hijgend de stal binnen met in de ene hand een bloedbespatte kepi en in de andere hand het oude achterlaadgeweer, uit de loop waarvan nog zwarte rook opsteeg. Geschrokken staarde de vrouw van het een naar het ander, niet wetend wat nu te doen. Nog stond zij in de stal bij de ongelukkige knecht, toen zij snelle hoefslagen naderbij hoorde komen. Meteen vond zij haar geestkracht terug, zette de knecht in de stal aan het werk, liep zelf met de kepi en het geweer in huis en gooide de beide voorwerpen op het gloeiende hout van de bakoven.

Nauwelijks was zij weer begonnen het deeg te kneden of twee vreemde officieren kwamen binnen en begonnen zonder iets te zeggen het huis te doorzoeken. Zij kwamen op iedere plek in het voor- zowel als het achterhuis, op graan- en hooizolder, maar vonden natuurlijk niets. Ten slotte moesten ze onverrichter zake vertrekken, namen het lijk van de soldaat mee en lieten niets meer van zich horen.
Neen, Hannes voelde dat een vrouw met zo veel tegenwoordigheid van geest zich wel door moeilijkheden als genoemde zou heenslaan.

Het liep tegen Kerstmis. Nog had het niet gesneeuwd. Hannes was al een paar weken terug uit de Peel en zwierf nu dagelijks met zijn kudde in de destijds nog schaarser dan tegenwoordig bevolkte omgeving van Loosbroek. Deze dag was hij de richting van Kaathoven ingegaan.
Tegen de middag graasde de kudde in de omgeving van het Wolvenbos. Hannes kende natuurlijk de verhalen over de Ouwe Grijze. Hij had het roofdier echter nooit gezien of gehoord, laat staan enig nadeel ervan ondervonden. Bij het zien van het ruig begroeide bos gingen zijn gedachten naar de wolf, die zich daar immers meestal terugtrok. Eigenlijk zou hij weleens graag willen dat de wolf voor den dag kwam. Thor, zijn hond, zou wel in staat zijn de rover van de kudde af te houden. Bovendien had hij zijn pistool.

Op een gegeven ogenblik ontdekten Hannes’ spiedende ogen dat een schaap afdwaalde naar een met gras, riet en biezen begroeide, droge sloot, die tot de rand van het bos doorliep. Het dier had al grazend de sloot bereikt, toen de hond het inhaalde om het terug te drijven naar de kudde. Maar waarom deed de hond zo vreemd? Waarom liet hij het schaap waar het was en stond hij zelf te grommen tegen iets dat in het riet nog voor het oog van Hannes verborgen was? Waarom sprong de hond nu weer eens met de staart tussen de benen weg, om even later weer naar hetzelfde plekje terug te keren? Nieuwsgierig liep Hannes naar de sloot. Aangemoedigd door de aanwezigheid van zijn baas waagde de hond zich in de sloot en deed een woedende uitval naar het dier dat hem woest en bang tegelijk maakte.

Maar Thor had zijn vijand onderschat. In een ommezien was het gebeurd. Jankend sprong de hond terug, op de voet gevolgd door een woedende grijze wolf. De hond zocht bescherming bij zijn baas. De wolf, razend van woede en honger, volgde zonder bedenken. Bliksemsnel trok Hannes zijn pistool. Een schot daverde en een kogel door de kop geschoten viel de Ouwe Grijze, Brabants laatste wolf, dood neer voor de voeten van Hannes de Scheper.

(opmerking: de wolf op deze foto is daar met behulp van AI geplaatst. Er is dus geen sprake van een wolf in het wolvenbos op Kaathoven)

Bron: Dit verhaal is eerder verschenen in de Brabantse Almanak van 1949. Jan van Helvert was een achterkleinzoon van Hannes van Helvert en bekend als schrijver van kinderboeken onder het pseudoniem Hans Lynch. Jan en Hannes zijn familie van de Van Helvoorts uit Maliskamp. In het dialect wordt de naam “Van Helvoort” vaak uitgesproken als “Van Helvert”. Volgens Piet van Helvoort heeft een neef van hem uit het dorp Zeeland zijn achternaam daarom officieel laten wijzigen in Van Helvert.